Nasze stopy nie lubią niewygodnych butów

Rozmowa z dr hab. n. med. Barbarą Zegarską, prof. nadzw., specjalistą dermatologiem – alergologiem (Clinica Dermatoestetica w Bydgoszczy)

STOPY-1-lekarkaDużo pacjentów leczy się na choroby stóp?

Zmiany w obrębie stóp są częstym schorzeniem, z którym zgłaszają się pacjenci do dermatologa. Mogą to być różne problemy, a dotyczą zarówno dorosłych, jak i dzieci. Przy tym inne rodzaje schorzeń częściej występują u osób młodych, a inne u starszych. Zmiany mogą mieć charakter zakaźny – tak jak w przypadku grzybicy stóp czy paznokci, drożdżycy międzypalcowej oraz brodawek. Inny charakter mają zmiany związane z zaburzeniami rogowacenia, modzelami czy zwykłymi odciskami, które niekiedy także wymagają specjalistycznego leczenia.

Czy seniorzy są szczególnie na nie narażeni?

Starsze osoby są wyjątkowo narażone na występowanie różnego rodzaju zmian. Związane to jest poniekąd z towarzyszącymi deformacjami w obrębie układu kostnego stóp, trudnościami w odpowiedniej pielęgnacji oraz towarzyszącymi chorobami. Należy pamiętać, że choroby układu krążenia, żylaki kończyn dolnych, otyłość czy cukrzyca zwiększają ryzyko zarówno niedokrwienia i złego odżywienia tkanek tej okolicy, jak i zakażenia, zwłaszcza grzybami chorobotwórczymi.

Jakie są najczęstsze choroby?

Do najczęstszych schorzeń występujących na stopach zaliczamy grzybicę stóp, grzybicę paznokci oraz zmiany deformacyjne w obrębie paznokci.

Czy łatwo zarazić się grzybicą stóp?

Tak jak wcześniej wspominałam, jest to schorzenie często występujące u osób starszych. O ile u osób młodych do zakażeń dochodzi najczęściej na basenach, klubach fitness czy z powodu noszenia przez cały dzień obuwia, o tyle u ludzi w podeszłym wieku czynnikiem zwiększającym ryzyko są choroby towarzyszące, takie jak choroby krążenia czy cukrzyca.

Niekiedy do zakażenia może dojść podczas mierzenia butów czy w gabinetach pedicure (jeżeli nie są przestrzegane zasady aseptyki), ale żeby tak się stało, muszą być odpowiednie warunki dla rozwoju grzyba. Tak jak się dawniej mówiło, musi być ciepło, ciemno i wilgotno. A u osób starszych z powodu wspomnianych chorób towarzyszących i zmian kostnych deformacyjnych, w efekcie których palce wręcz nachodzą na siebie, często takie warunki są spełnione. Reasumując, do grupy ryzyka należą osoby narażone na przebywanie w wilgotnych warunkach, noszące gumowe obuwie, korzystające z publicznych kąpielisk oraz osoby z nadmierną potliwością stóp, często sportowcy, osoby z zaburzeniami krążenia w obrębie kończyn i właśnie osoby w starszym wieku.

Jakie są objawy grzybicy stóp?

Sama choroba wywoływana jest przez grzyby chorobotwórcze, tzw. dermatofity – mogą to być różne rodzaje grzybów. Zakażenie grzybicze zlokalizowane jest na grzbiecie stóp, podeszew oraz w okolicy międzypalcowej. Infekcja grzybicza zlokalizowana na stopach bywa poważnym problemem, ale często pacjenci ją bagatelizują i nie zgłaszają się do lekarza – zakażenie grzybicze nie stanowi dla nich problemu medycznego, a jedynie defekt estetyczny. Pacjenci ci udają się na wizytę lekarską dopiero wtedy, gdy wykwity skórne stają się uciążliwe i utrudniają poruszanie się.

Grzybica stóp międzypalcowa, nazywana wyprzeniową, umiejscowiona jest w przestrzeniach międzypalcowych stóp. Stanowi najczęściej występującą odmianę zakażeń grzybiczych stóp (ok. 45% wszystkich grzybic stóp). Zakażenie to najczęściej dotyczy przestrzeni międzypalcowej pomiędzy trzecim i czwartym oraz czwartym i piątym palcem stopy, ponieważ występują tu najwęższe przestrzenie międzypalcowe. Poprzez drapanie, korzystanie z tych samych ręczników czy przyborów łazienkowych przez kilka osób może dojść do przenoszenia zmian grzybiczych i ich rozprzestrzeniania na inne okolice stopy czy ciała. Dominujące objawy występujące w tej odmianie grzybicy stóp to rumień, maceracja naskórka, pęknięcia i silny świąd. Skóra pomiędzy palcami jest szarobiała i obrzękła. Na obwodzie ognisk rumieniowych dochodzi do złuszczania naskórka i pojawiania się małych pęcherzyków. Zmiany są często wilgotne i sączące, a także mają tendencję do rozprzestrzeniania się na boczne powierzchnie oraz grzbiety palców stóp.

Czy są jeszcze inne odmiany grzybicy?

Tak, inną odmianą jest grzybica złuszczająca stóp, która często występuje obustronnie z zajęciem paznokci stóp. Charakteryzuje się licznymi suchymi zmianami rumieniowo-złuszczającymi zlokalizowanymi na podeszwie, pięcie i bocznej stronie stopy, które nierzadko są bagatelizowane przez pacjentów i traktowane jako suchość stóp, a nie zakażenie grzybicze. Wykwitom towarzyszą liczne pęknięcia i rozpadliny utrudniające chodzenie i powodujące silny ból.

Jak wyglądają paznokcie zakażone grzybami?

Najczęstszą chorobą dermatologiczną w wieku starszym w obrębie stóp jest właśnie grzybica paznokci. Według badań statystycznych grzybice paznokci stanowią ok. 50% wszystkich patologii zlokalizowanych w obrębie paznokci. Prawdopodobnie jest to związane ze zdecydowanie wolniejszym wzrostem płytek paznokciowych stóp, co pozwala na łatwiejszą kolonizację przez grzyby. Do czynników usposabiających do zakażenia grzybiczego paznokci można zaliczyć ucisk mechaniczny przez obuwie oraz te wszystkie czynniki, o których wspominałam wcześniej. Co ciekawe, z badań wynika, że mężczyźni są bardziej podatni na zakażenia grzybicze paznokci stóp niż kobiety.

Obraz kliniczny może być różny w zależności od miejsca wniknięcia zakażenia. Zakażenie grzybicze zaczyna się zwykle od wolnego brzegu paznokcia lub wałów bocznych. Zmiany chorobowe polegają na nadmiernym pogrubianiu płytki, dochodzi do występowania zmiany zabarwienia płytki, dodatkowo widać odwarstwianie się paznokcia od łożyska, powstają biało-żółte plamy i dochodzi do zniszczenia płytki paznokciowej o różnym nasileniu – od nieznacznego rozwarstwiania się i wykruszenia paznokcia aż do jego całkowitego spełźnięcia. Niekiedy płytka ulega znacznemu pogrubieniu i przybiera postać szponowatą.

Czym jest szponowatość paznokci?

Szponowatość to nadmierny przerost płytki paznokciowej, który może być nabyty lub wrodzony. Może dotyczyć jednej płytki paznokciowej lub kilku, a w skrajnym przypadku – nawet wszystkich. Są to zaburzenia neurotroficzne i/lub patologiczne, wywołane długotrwałym uciskiem na paznokcie, noszeniem nieodpowiedniego obuwia, silnym urazem paznokci czy też niedostateczną higieną. Paznokcie stają się pogrubiałe, twarde, trudno poddające się zabiegom pielęgnacyjnym. Widoczna jest również zmiana zabarwienia od żółtych poprzez ciemnobrązowe i zielonkawe. Wskutek tych zmian przerostowych zaczynają się również wykrzywiać i skręcać, przypominają wtedy kształtem szpon ptaka.

Jak przebiega leczenie grzybicy, a jak – szponowatości?

Od wielu lat na rynku farmaceutycznym dostępne są różne leki przeciwgrzybicze. W zależności od nasilenia objawów stosuje się leki miejscowe – maści, kremy czy (w przypadku grzybicy paznokci) leki pod postacią lakierów. Jeśli zmiany są bardziej nasilone lub nie poddają się leczeniu miejscowemu, zalecamy leki ogólnie. Należy podkreślić, że leczenie jest często przewlekłe i trwa kilka miesięcy. Natomiast leczenie szponowatości nie należy do łatwych zabiegów. W gabinetach podologicznych wykonywane są zabiegi polegające na ścinaniu i szlifowaniu paznokcia specjalną szlifierką, niekiedy wymagana jest interwencja chirurgiczna celem usunięcia zmienionej płytki paznokciowej.

Popularną dolegliwością stóp są też odciski i modzele – czym one się różnią od siebie?

Zarówno modzele, jak i odciski spowodowane są najczęściej noszeniem niewygodnego, ciasnego obuwia na wysokim obcasie. Modzele są większe i jest to stwardniałe ognisko pogrubiałej skóry o zabarwieniu szarożółtym na podeszwie, z kolei odciski są mniejsze i częściej występują na palcach w miejscu ucisku niewygodnego obuwia.

STOPY-2Zazwyczaj z odciskami i modzelami radzimy sobie sami – kiedy powinniśmy się udać do specjalisty?

W tych wszystkich przypadkach, kiedy sobie nie radzimy, najlepiej udać się do gabinetu podologa lub specjalistycznego gabinetu kosmetologicznego zajmującego się pedikiurem leczniczym, a nie tylko pielęgnacyjnym. Podologia to nowa gałąź pielęgnacyjna, zajmująca się problemami w obrębie stóp.

Czy równie często pojawiają się brodawki u osób starszych?

Brodawki stóp częściej obserwuje się u ludzi młodych, zwłaszcza dzieci i młodzieży korzystających z basenów. Do zakażenia dochodzi głównie z powodu nienoszenia obuwia ochronnego oraz niestosowania dezynfekcji. Często wystarczy, że jeden z uczniów ma brodawki stóp, by cała klasa uległa zakażeniu. Ale oczywiście u osób starszych to schorzenie również może wystąpić.

Jakie są ich przyczyny?

Brodawki stóp to schorzenie bolesne i głębokie, na ogół wywołujące pojedyncze zmiany lub bardziej powierzchowne, ale zlewne (nazywane brodawkami mozaikowymi). Czynnikiem wywołującym jest wirus HPV 1 o bardzo dużej zakaźności. Te zmiany powinny być leczone w gabinecie dermatologicznym albo za pomocą krioterapii lub laseroterapii.


Częstym wśród seniorów schorzeniem stóp (zwłaszcza u kobiet), ale leczonym u ortopedy, jest tzw. koślawy paluch, czyli haluks. Zwyrodnienie palca i stawu może powodować ból i trudności w chodzeniu. Haluks powstaje wskutek przeciążenia przedniej części stopy. Taki napór na palce powoduje, że kości tworzące łuk poprzeczny skrzywiają się, poszerzając przedstopie. Charakterystyczne dla haluksów jest odchylenie pierwszego palca stopy od reszty oraz przesunięcie kości pierwszej śródstopia. Zniekształceniu ulega głównie największy palec. Nie jest to choroba sama w sobie – jej przyczynami są m.in. zbyt obcisłe czubki butów, otyłość, brak ruchu. O metodzie leczenia powinien zadecydować lekarz, ale najprostszymi z nich są: plastry, żelowe osłony, żelowe lub silikonowe wkładki, separatory, opaska, aparaty korekcyjne na dzień lub na noc. W przypadku silnego bólu stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Jeśli nieoperacyjne metody nie przynoszą efektów, konieczna jest operacja. Wyróżnia się ich kilka rodzajów – w zależności od rodzaju deformacji.